نخستین نشست مدرسه علمی «روش شناسی مرجعیت علمی قرآن کریم» در قالب کارگاه تخصصی با عنوان امکان سنجی تطبیق علم دینی و مرجعیت علمی قرآن با رویکرد روش شناسی، با ارائه حجت الاسلام و المسلمین دکتر محمدعلی مبینی و دبیری حجت الاسلام و المسلمین مرتضی غرسبان در مورخه سه شنبه ۱۴ بهمن ماه ۱۴۰۴ در پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن کریم برگزار شد.
در این کارگاه ابتدا حجت الاسلام و المسلمین غرسبان با ذکر فرآیند عملکرد میز قرآن و پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن در جهت حل مسأله مرجعیت علمی قرآن کریم، فلسفه برگزاری مدرسه علمی «روش شناسی مرجعیت علمی قرآن کریم» را پر کردن خلأ موجود در نخستین همایش مرجعیت علمی قرآن دانست و این کارگاه را نخستین کارگاه ذیل آن مدرسه دانست.
سپس حجت الاسلام و المسلمین دکتر محمدعلی مبینی دانشیار پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، به ارائه بحث خود پرداخت. دکتر مبینی مباحث خود را در سه بخش ارائه داد :
نخست به بحث مرجعیت علمی قرآن پرداخت و ضمن تبیین مرجعیت علمی قرآن، دیدگاههای سه گانه مرجعیت حداقلی حداکثری و میانی را مطرح نموده و مرجعیت علمی قرآن را نیازمند بهرهگیری از سایر منابع معرفتی نظیر عقل و تجربه دانست. وی همچنین نوع نگاه به بحث روش شناسی مرجعیت را، نگاه درجه دوم دانست و تاکید کرد که رسیدن به یک روش مطلوب، نیازمند پیاده سازی روش با نگاه درجه اول در یک علم خاص است. ایشان همچنین روش مطلوب در مرجعیت را روش استنطاقی شهید صدر با مراحل آن ذکر نمود که در نهایت منجر به نظریه پردازی قرآن بنیان میشود.
عضو هیأت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی در بخش دوم ارائه، قرائتهای مختلف از علم دینی را مطرح نمود و گفت شش قرائت از علم دینی وجود دارد که عبارتند از:
- قرائت اول علوم اسلامی است که شامل فقه، اصول، کلام و غیره میشود.
- قرائت دوم قرائت استقرایی و شمولگرا و حداکثری است که شامل همه علوم قابل احصاء میباشد.
- قرائت سوم قرائت مبناگرا یا پیش فرض محور است که به دنبال استخراج مبانی علوم از منابع دینی است، دیدگاه افرادی نظیر آیت الله مصباح، دکتر گلشنی و خسرو باقری.
- قرائت چهارم قرائت موضوع محور است که آیت الله جوادی آملی قائل به آن بوده و دین را اعم از قول خدا و فعل خدا در طبیعت میداند و معتقد است دو نوع عقل وجود دارد: عقل تجریدی و عقل تجربی و ما از هر دو باید در جهت تولید علم دینی استفاده کنیم.
- قرائت پنجم قرائت غایت گرا یا جهت محور است و این به معنای هماهنگی علم با دین در اهداف است که در این قرائت، کاربرد علم مهم است نه ماهیت آن.
- قرائت ششم، قرائت نظامگرا بر مبنای نظام ولایت محور است که آیت الله میرباقری معتقد به آن بوده و معتقد است که روح حاکم بر علم باید از قرآن گرفته شود.
ما در این بخش قائل به این هستیم که مدل مطلوب، مدل تلفیقی است و اگر منابع دینی بتواند در مبانی و مسائل علم تاثیر بگذارد، آن علم را دینی ساخته است
بخش سوم سخنان دکتر مبینی در خصوص تطبیق روش این قرائتها با روش مرجعیت بود: - در قرائت اول، روش علم دینی و مرجعیت علمی قرآن یکی است و تنها اشکال وارد در اینجا کنار زدن سایر علوم غیر اسلامی است.
- در قرائت دوم نیز روش علم دینی و روش مرجعیت علمی قرآن یکی بوده و با این نگاه، هر علمی امکان دینی شدن دارد.
- در قرائت سوم بین در روش علم دینی، رابطه طولی بین منابع معرفتی وجود دارد. در علم دینی، مبانی، قرآنی است اما جزئیات و مسائل عقلی و تجربی
وی در پایان در پاسخ به این سوال که روش، میتواند از علم دینی به مرجعیت علمی قرآن تعمیم یابد، معتقد بود که ما باید در مرجعیت علمی قرآن به روشی برسیم و آن روش را به علم دینی تعمیم دهیم
در ادامه نیز اعضای هسته علمی مرجعیت علمی قرآن، به بیان نظرات خود پرداختند. و سپس حجت الاسلام و المسلمین دکتر مبینی، به ارائه پاسخ به آنها پرداخت.
در پایان نشست نیز حجت الاسلام و المسلمین غرسبان به جمع بندی موارد مطرح شده در جلسه پرداختند.
