نسخه آزمایشی

گزارش کامل کرسی ترویجی

«خشونت در جهان معاصر عرب»

کرسی ترویجی «خشونت در جهان معاصر» با ارائه دکتر مختار شیخ حسینی و با همکاری «پژوهشکده مطالعات تمدنی و اجتماعی» و «مرکز همکاری های علمی و بین الملل» در تاریخ 19 اسفندماه در پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی برگزار شد.
به گزارش مرکز همکاری های علمی و بین الملل، این کرسی با گزارشی از ، ایده خشونت و افراط گرایی در جهان عرب معاصر و معرفی ارائه دهنده محترم، دکتر مختار شیخ حسینی، پژوهشگر و استاد دانشگاه باقرالعلوم آغاز شد. وی مباحث خود را در دو بخش ارائه کرد.
 بخش اول منوط به بررسی بستر فکری افراط گرایی در جهان عرب معاصر است، در ابتدای این بخش، یک نمای کلی از بحث خود را مطرح کرد: شیخ حسینی ابتدا مفاهیم بنیادین بحث شان را طرح و تبیین نمودند. و منظورشان را در مورد مفاهیم افراط، خشونت، جهان عرب و معاصرت توضیح دادند. ایشان قبل از توضیح مفهوم معاصرت، چارچوب بحث شان را  با رویکرد تاریخی تحلیلی توضیح دادند؛ ایشان مبحث شان را با الگوگیری از  مکتب فکری کمبریج خصوصا روش اسکینر در تحلیل یک پدیده سیاسی ـ اجتماعی ارائه کردند و افزودند: باید فضای فکری و اندیشه ای که آن پدیده بر بستر آن رشد کرده است را هم از لحاظ فکری و هم از لحاظ سیاسی و جامعه شناختی بازآفرینی کرد. ایشان در ادامه به توضیح مفهوم معاصرت پرداختند و منظورشان را از این مفهوم اینگونه توضیح دادند: معاصرت در هر منطقه ای بر اساس یک پرسیش بنیادینی شکل می گیرد که بر تمام ساحت فکری، فرهنگی و اجتماعی حکمفرماست و تا زمانی که به آن پرسش، پاسخ درخوری داده نشود آن دوره معاصر ادامه خواهد داشت. با این ملاک، این پرسش در جهان عرب در نیمه دوم قرن 19 مطرح شد. و مضمون پرسش، مساله عقب ماندگی از الگوی رقیب و چالش پیشرفت و رشد برای غیر مسلمان ها و چالش عقب ماندگی و در جازدگی برای مسلمانان است. نتیجه آنکه جهان معاصر عرب از نیمه دوم قرن 19 آغاز شده است.
ایشان در ادامه به تبیین زمینه و چگونگی ایجاد خشونت و افراط در جهان عرب معاصر می پردازند. این پرسش و این نحوه تفکر، با حمله ناپلئون بناپارت به مصر آغاز شد. در نیمه اول قرن 19 اندیشمندانی در جواب این پرسش، سنتزهایی را مطرح کردند لکن مفید فایده نبود و این پرسش فراگیر شد و به صورت یک خودآگاهی عمومی درآمد. بعد از گذشت قرن 19 و ورود به قرن 20 (سال 1924)، بعلت بروز اتفاقاتی از قبیل شکست حکومت عثمانی و ...، احساس یأس و رخوت در انسان عرب اسلام گرا تشدید می شود و دچار بحران هویت می گردد. در راستای حل این بحران هویت، پروژه های مختلفی از جمله اخوان المسلمین مصر و حزب التحریر تونس و ... مطرح شد لکن نتیجه مطلوب را نداشتند و این شکست ها مزید بر علت شدند و باعث شدند که بحران هویتِ این انسان عرب مسلمان و حتی غیر مسلمان هر چه جلوتر می آید هم از نظر عینی و هم از نظر انضمامی و عملیاتی مضاعف شود.
در این میان، ایده فکری جریان جهادی سلفیه (وهابیت)، می خواهد با ارائه یک شاکله فکری به این بحران هویت پاسخ دهد و به جهان عربی، نظم فکری ببخشد. ایده جذاب این جریان، ایده خلافت است که هم ریشه در گذشته دارد و هم برای زمان حال و هم زمان آینده کارآیی دارد و البته با این ایده توانستند عرب های بسیاری را به خود جذب کنند. و باید گفت که سهم بسیاری از افراطی گری های جهان عرب معاصر متاثر از این ایده جهادی سلفیه است.
دکتر شیخ حسینی در بخش دوم، بستر جامعه شناختیِ افراط گرایی در جهان عرب معاصر را مورد بررسی قرار دادند. و این را گوشزد کردند که آن ایده فکری نیازمند یک زمینه مساعد هست که همین بستر جامعه شناختی می باشد که دو مولفه اساسی دارد: 
1. محرومیت از قدرت سیاسی و عدم مشارکت در امور سیاسی.
2. محرومیت اجتماعی در پرتو گسترش حاشیه نشینی و محرومیت های ناشی از آن.
در یک جمع بندی نهایی، در جهان عرب یک ایده و الگوی فکری جذابی شکل گرفت بنام "ایده جریان جهادی سلفی" که مهمترین جریان افراطی جهان عرب است و مدعی هویت بخشی برای عرب اسلام گرا شده است که قصد
دارد مساله بحران هویت در جهان عرب را پاسخ دهد و البته محرومیت های سیاسی اجتماعی هم زمینه مناسبی را برای این ایده فراهم کرده است.
در ادامه جلسه ناقد اول، جناب حجت الاسلام محمدجواد خلیلی ضمن تقدیر و تشکر از ارائه دهنده و تاکید بر پختگی و تسلط 10 ساله ایشان بر این موضوع، به طرح یک انتقاد نسبت به پژوهش مورد نظر پرداخت. وی ریشه خشونت و افراط گرایی در جهان عرب را منحصر در ایده های سلفی حاکم بر جریان اسلام گرایی نمی داند بلکه معتقد است ریشه این خشونت فرا دینی است و کلیت قوم عرب به دلیل عدم گذار از بدویت به مدنیت، گرفتار خشونت و افراط گرایی است. و ارائه دهنده را به این مولفه توجه دادند.
و اما ناقد دوم جناب دکتر علیرضا مقدم نیز بعد از تقدیر و تشکر ارانه دهنده و اذعان بر تسلط و سیطره ایشان بر این مبحث، چند نکته را مطرح کرد:
1.     نباید در پژوهش ها نگاه گزنیشی داشته باشیم و لازم است به شواهد رقیب توجه کنیم؛ لذا می توان در مورد شواهد ایشان در مورد نقش کاهش مشارکت سیاسی، فقر و بیکاری، بیسوادی، فقدان نهادهای اجتماعی و ... بر افزایش افراط و خشونت مناقشه کرد.
2.    عدم یکپارچه دیدن پویایی های جهان عرب، چرا که کشورهای عربی متفاوت هستند و کنش های مختلفی از آنها در صحنه های متعدد رخ داده است، فلذا باید از جز به کل رفت نه از کل به جز.
3.    به دولت مدرن در جهان عرب پرداخته نشده است که لازم است به این مقوله هم توجه شود.
4.    لزوم توجه به مواجه جهان اسلام و جهان عرب با مدرنیته؛ ناقد محترم، این اشکال را با این سوال تکمیل می کند: در کشورهای عربی که هنجارهای سنتی حاکم بوده مثل قطر و عربستان بیشتر خشونت رخ داده است یا در کشورهایی که مشارکت سیاسی کمی بوده است مانند مصر و ...؟
در پایان جلسه نیز دیگر حاضران از جمله دکتر نورزی و دکتر بابائی، نکات ارزشمندی را مطرح کردند و نهایتا جناب دکتر شیخ حسینی از نقطه نظرات همه ناقدین و اساتید حاضر در جلسه استقبال کرد و اذعان نمود که این کرسی بر غنای این مبحث بیش از پیش افزود.
 
منبع:

تاریخ خبر: 1399/12/20 چهارشنبه
تعداد بازدید کل: 7 تعداد بازدید امروز: 1
 
امتیاز دهی
 
 


مطالب مرتبط

پربازدید ترین مطالب

مطالب مرتبط

پربازدید ترین مطالب
[Control]
تعداد بازديد اين صفحه: 8

آدرس: قم - پردیسان - خیابان دانشگاه - پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی -  مرکزهمکاری های علمی و بین الملل
تلفن: 02535116870
ایمیل: danaee@isca.ac.ir
 

ایتا
پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی
خانه | بازگشت |
Guest (PortalGuest)

اداره همکاری های علمی و بین الملل
مجری سایت : شرکت سیگما