دومین کارگاه از سلسله کارگاه های مدرسه تخصصی نوآوری‌های تفسیری قائد شهید (قدس الله نفسه الزکیه) با محوریت کارگاه نوآوری تفسیری سوره مبارکه تغابن، شنبه ۶ تیرماه ۱۴۰۵، برگزار شد. این نشست علمی که از ساعت ۱۰:۳۰ تا ۱۲:۰۰ به طول انجامید، با استقبال شایان توجهی از سوی قرآن‌پژوهان، طلاب و اساتید حوزه و دانشگاه مواجه گردید.
در این کارگاه، حجت‌الاسلام والمسلمین سیدمحمد سلطانی، از مدرسان برجسته حوزه علمیه قم و پژوهشگر برجسته حوزه علوم قرآنی، به ایراد سخنرانی پرداخت. ایشان با طرح این پرسش بنیادین که رهبر شهید در تفسیر خود از سوره تغابن به دنبال کشف چه لایه‌های نوینی از معارف الهی بوده است؟، مخاطبان را به بازخوانی عمیق این سوره مدنی دعوت کردند.
ارائه‌دهنده این جلسه در ابتدا، با اشاره به پیشینه تفسیری رهبر شهید، خاطرنشان کرد که تفسیر ۱۰ جلسه‌ای ایشان از سوره تغابن در سال ۱۳۶۲، یک رویداد تفسیری کم‌نظیر به شمار می‌رود. به گفته حجت‌الاسلام سلطانی، مهم‌ترین ویژگی این تفسیر، مخاطب‌شناسی دقیق آن است؛ به‌گونه‌ای که رهبر شهید، جوانان پرشور و مشتاق آن عصر را که تشنه شنیدن پیام نجات‌بخش قرآن بودند، هدف قرار داده و برخلاف بسیاری از تفاسیر سنتی که بر جزئیات ادبی و فقهی یا اختلافات اقوال تفسیری تمرکز دارند، کوشیده است تا گوهر مقصود قرآن را در قالبی ساده، قانع‌کننده و کارآمد برای زیست مؤمنانه ارائه دهد.
حجت‌الاسلام دکتر سلطانی در ادامه به تبیین ساختار سه‌گانه این سوره از منظر رهبر شهید پرداخت و هر بخش را با دقت و موشکافی تشریح کرد:
بخش نخست (آیات ۱ تا ۴): ایشان با اشاره به این آیات، تصریح کرد که محور اصلی این فراز، شناساندن نظام‌مند صفات ذاتی و فعلی خداوند است. به باور رهبر شهید، شناخت صحیح از خالق هستی، نخستین گام برای ایجاد یک پیوند ناگسستنی میان بنده و معبود است و این آگاهی توحیدی، بنای مستحکمی برای حرکت در مسیر تکامل انسانی فراهم می‌آورد.
بخش دوم (آیات ۵ تا ۱۳): در ادامه، ارائه‌دهنده به وجوب ایمان به خداوند متعال و پیامبر اکرم (ص) و لزوم اطاعت بی‌چون و چرا از ایشان پرداخت. وی تأکید کرد که در دیدگاه رهبر شهید، ایمان صرفاً یک باور قلبی نیست، بلکه ترجمه عملی آن در قالب اطاعت از دستورات وحیانی و پیروی از سیره نبوی، حقیقت دین را شکل می‌دهد. این بخش از تفسیر، به‌روشنی بر اهمیت انسجام اجتماعی و التزام به رهبری دینی در جامعه اسلامی تأکید داشته است.
بخش سوم (آیات ۱۴ تا ۱۸): دشوارترین و در عین حال حیاتی‌ترین فراز سوره تغابن، به باور رهبر شهید، در این بخش خلاصه می‌شود. حجت‌الاسلام سلطانی با بسط این موضوع اظهار داشت که رهبر شهید با نگاهی واقع‌گرایانه، به تبیین موانع و آفت‌های مسیر ایمان پرداخته و هشدار داده است که گاه نزدیک‌ترین افراد، یعنی همسران و فرزندان، می‌توانند به‌عنوان یک فتنه و دشمن درونی، انسان را از صراط مستقیم منحرف سازند. همچنین ایشان به ابتلائات مالی و دنیوی به‌عنوان دیگر مانع بزرگ اشاره کرده و راهکارهای عملی برای عبور سالم از این پیچ‌های تاریخی را از زبان رهبر شهید روایت نمود.
یکی از بخش‌های جذاب و تأمل‌برانگیز این نشست، مقایسه تطبیقی میان رویکرد تفسیری رهبر شهید با نگاه خاورشناسان به سوره تغابن بود. حجت‌الاسلام سلطانی در این باره ابراز داشت که هرچند هر دو جریان بر موعظه‌بودن و استفاده از تمثیل و رویکردهای اقناعی در این سوره اتفاق نظر دارند، اما نقطه‌ی افتراق در مبانی فکری است؛ جایی که خاورشناسان غالباً با نگاهی تاریخی و انسان‌محور به متن می‌نگرند، رهبر شهید با اتکا به مبانی ناب شیعی و نگاه وجودی و تربیتی، آیات را چراغی فرا روی حرکت تکاملی امت اسلامی می‌داند و به دنبال ساختن تمدنی بر پایه ارزش‌های قرآنی است.
گفتنی است، مدرسه نوآوری‌های تفسیری قائد شهید با هدف احیای اندیشه‌های ناب و مترقی رهبر فقید انقلاب اسلامی در عرصه قرآن‌پژوهی، به‌عنوان یک پروژه علمی-پژوهشی بلندمدت توسط پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن تعریف شده و قرار است در قالب سلسله کارگاه‌های تخصصی، به بررسی ابعاد گوناگون مکتب تفسیری ایشان بپردازد.
دبیری علمی این نشست بر عهده دکتر سیدسجاد آل‌سید‌غفور بود که مدیریت جلسه و نظارت بر روند علمی ارائه را بر عهده داشت.
